Ana Sayfa Genel 27 Kasım 2021 173 Görüntüleme

Apollon Smintheus Kutsal Alanı: Farelerin efendisi

Arkeolog Işıl Kahraman | [email protected]

Binlerce yıla dayalı fare-insan bağlantısı, yaklaşık son yirmi yıldır, insanın etrafıyla kurduğu irtibatın sanal ortama taşınmış olmasını da hesaba katarsak elimizin altındaki “mouse”lar üzerinden devam ediyor. Başka yandan farelerle olan kadim genetik bağlarımız itibariyle, son iki yıla damgasını vuran koronavirüsün üstesinden gelmesi umulan aşıya bizi süratle ulaştıran çalışmaların isimsiz kahramanları da onlar. Orta Çağ toplumlarını kırıp geçiren vebayı taşıyıp beşere musallat eden bu canlıları, onunla son periyotta geliştirdiğimiz “bilimsel” ve “sanal” yakınlığımız paka çıkarır tahminen de kim bilir…

İlah Apollon

Acısıyla tatlısıyla yaşadığımız, romanlara isim olmuş fare-insan münasebetinin binlerce yıllık kahramanlarından tahminen de en tanınmışı; pek çoğumuzun bu tarafını hiç bilmediği, kehanetleriyle ünlü İlah Apollon’dur. Titanlardan, Leto’dan doğma Zeus’tan olma, Olympos ilahlarından ancak Anadolulu, gerçeği ve ışığı temsil eden Apollon. Sanatın birçok kolu üzere, şiir ve müzikle, avcılık ve sıhhatle ilgili birçok sıfatın yanı sıra kehanetin de feriştahı o. Bugünün astrologlarının rüzgârına yetişemeyeceği ünü, Antik Çağ’ın Didyma’sında (Didim) binlerce yıl evvel on binlerce kiloluk sütunlar diktirip, Miletos (Milet) kentine uzanan kilometrelerce yol yaptıran; Delphoi’deki tapınağın girişine “Kendini bil” buyruğunu yazdıracak kadar insanı kendine getirme gücü taşıyan Apollon…

Bu kere insanlara, her iki tipi de yerli yerinde kullanarak ayar veren bir Apollon var karşımızda. Buradaki sıfatı, etimolojik kökeni Mysia lisanına dayanan “sminthus” (fare) sözcüğünden türediği düşünülen “Smintheus” yani “farelere hükmeden”. Ona atfen oluşturulan kutsal alana da “Smintheion” deniyor. Polemon ve Homeros’tan gelen türlü rivayete nazaran, Troyalıların tarafında olduğu savaşta Akhalara vebayı salmaktan tutun, kendisini kızdıran Mysialı rahip Krinis’in tarlalarına fareleri musallat edip eserlerini talan ettirmeye, sonra nâdim olan rahip af dileyince fareleri öldürerek cezadan vazgeçmeye; geleceği bildirdiğine inanılan fareler aracılığıyla hava kestirimleri yapıp çiftçiyi yönlendirmekten, halkına makus davranan hükümdarları, fareleri kullanarak cezalandırıp adalet sağlamaya kadar uzanan işlerin faili o.

Çanakkale yakınlarında

Pekala, yeri neresi bu kutsal alanın? Çanakkale’nin Ayvacık ilçesinde, bugünkü ismiyle Gülpınar, evvelki ismiyle Külahlı, antik ismiyle Hamaksitos yakınlarında, Strabon’un tanımına nazaran Khryse’de. Binlerce yıl öncenin hac rotası olmuş, mermerli yollarla Aleksandria Troas’a bağlanan bir kült merkezi Smintheion. Antik Yunan mimarlığı tarihinde dönüm noktası oluşturan, mimar Hermogenes’in inşa ettiği düşünülen (M.Ö. 150 civarı) pseudodipteros planlı (çift sıra sütun sırasından içteki sıranın kaldırılıp yerinin boş bırakılması) İon tarzındaki tapınak yapısını anlattığı satırlarında “Homeros ve Hermogenes’in yüzyıllar sonra kutsal bir alanda bir fikir olarak buluşması, Anadolu hümanizmasının bir güzelliğidir” diyor Prof. Dr. Coşkun Özgünel.

Günlük hayat öne çıktı

İskender’in Anadolu’daki Pers işgalini sonlandırmasının (M.Ö. 330) akabinde arkaik mimarideki birtakım klâsik ögelerin ehemmiyetini yitirmesi, yeni fikrin aktifleşmesi ile mimaride de kutsallık ögesinin önüne geçen, yaşama ait işlevleri karşılayacak uygulamaların oluşturulması kendini gösterir.

Pseudodipteros planının devrimci yanı, tapınağı çevreleyen sütun dizisi ile tapınak duvarı ortasında kalan alanın genişletilmesi sayesinde gölgelik yürüyüş alanları oluşturulması ve günlük hayatın öne alınması üzere yeniliklerdedir. Tapınağın en kıymetli özelliklerinden biri de kabartmalı sütun altlıkları ve krişlerinde yer alan, Homeros’un İlyada’sında bahis edilen Troya Savaşı’na ait sahnelerdir.

Antik kaynaklarda Heykeltraş Skopas’a atıfla kelamı edilen ve sikkelerde betimlenen kült heykeline ilişkin modüller da değerli buluntular ortasında. Lakin heykel ve yontucusu ile ilgili bilgilerin katılık kazanmadığı da belirtiliyor.

Roma hamamı

Kutsal alandaki kıymetli yapılardan biri M.S. 1-4. yüzyıl ortasında, tapınağı kullananların arınması hedefiyle yapılmış Roma hamamıdır. Hamamda her Roma hamamında bulunan apodyterium (soyunma bölümü), praefumium (külhan), frigidarium (soğukluk), tepidarium (ılıklık), caldarium (sıcaklık) kısımlarının yanı sıra hypocaust yani ısıtma kanalları ile duvar içlerinde pişmiş toprak ısıtma sistemi de yer alıyor. Bu kutsal alanda yapılan spor (güreş ve pankreas) karşılaşmalarında (smintheia pauleia) birinci olan atletler onuruna oluşturulmuş bir de galeri bulunuyor. Bu galeride sportmenlerin heykellerinin yerleştirildiği esaslarda yazıtlar var. Kutsal alanda ortaya çıkan Prehistorik Periyot yerleşimlerin de ismini anmadan geçmeyelim.

Bir de kutsal alanın üzerine sonradan inşa edilmiş yağhaneler var ki bir kısmı hafriyatlar nedeniyle yıktırılmış, ikisi ise müzeye çevrilerek kullanıma sokulmuş.

Hafriyat çalışmaları

Günümüze kadar devam eden hafriyat ve onarım çalışmaları, 1980 yılında Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. Coşkun Özgünel tarafından başlatılmış. Bugün gelinmiş olan noktayı, evvelki araştırmacıların (18. ve 19. yüzyıllarda Lechevalier, Spratt ve Pullan, 1966’da Weber) haklarını gizli tutarak 1980’den itibaren dayanılmaz bir sabır ve emekle Smintheion’u ayağa kaldıran Özgünel ve takımına borçluyuz.

Lakin benim Smintheion ile ilgili hissiyatım çok daha öteki bir noktadan hayat buluyor. Şahsî tarihimin de dönüm noktalarından biri… Ege Üniversitesi’nde klasik arkeoloji eğitimime başladığım 1982 yılının yazında konuk öğrenci olarak katıldığım, nemli toprak kokusunun bendeki bir daha hiç değişmeyecek çağrışımının nüvesinin oluştuğu, köyün ilkokul binasına konuşlanmış hafriyat grubuyla sabaha karşı kalkıp yola koyulma halini birinci yaşadığım yerdir Smintheion. Bu perspektiften bakınca, “Yıllar sonra bu yazıyı kaleme alma bahtı bulmak da Apollon’un manyetik alanının mucizelerinden olsa gerek” demekten kendimi alamıyorum!

Antik mutfak canlanacak

Tekirdağ’ın Marmaraereğlisi ilçesindeki Perinthos Antik Kenti’nde yürütülen hafriyat çalışmalarında 5 bin yıllık olduğu bedellendirilen seramik, kaşık kesimi, pişirme kapları ve hayvan kemikleri tespit edildi. Hafriyat Lideri Prof. Dr. Zeynep Koçel Fazilet, Perinthos’un M.Ö. 600’lü yıllarda Samos’tan gelen kolonistler tarafından kurulduğunun varsayım edildiğini fakat son buluntuların bu iskânın tarihini çok daha önceye çekebileceğini lisana getirdi. Fazilet, M.Ö. 3. binyıla ilişkin olduğu iddia edilen seramik kesimleri ve taş aletler üzerindeki incelemelerin sürdüğünü aktardı. Fazilet, hafriyatlarda çok sayıda hayvan kemiğinin çıktığını anlatarak, şu bilgileri verdi: “Kanatlı hayvan, büyükbaş hayvan ve deniz eserlerinin yendiğini anlıyoruz. Burada elde edilen seramiklerden, kaşık modülü ve pişirme kaplarından Antik Periyot mutfağını canlandırabileceğiz. Bu kemikler düzgünce incelendiğinde de yeme içme iktisadına dair fikir edinebileceğiz. Bulduğumuz seramik modülleri Tunç Çağı’na ilişkin yani günümüzden 5 bin yıl evvel. Akropolde 5 bin yıl evvel birinci Perinthosluların yaşamış olduğunu anlıyoruz.”

Milliyet

hack forum hacker sitesi hack forum gaziantep escort gaziantep escort Shell download cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı beylikdüzü escort
izmit escort Ataşehir escort ankara escort bostancı escort kadıköy escort muğla escort hack forum bahis forum forum bahis babilbet fethiye escort slot siteleri deneme bonusu veren siteler deneme bonusu veren siteler en güvenilir casino siteleri hack forum warez forum hack forum warez forum hack forum warez forum deneme bonusu deneme bonusu